Blog . Profile . Archive . Email . Design by .



شَه شَهِ

ادبی

 

پیشگفتار

آشنایی با افکار و اندیشه های جدید و تاسیس دارالفنون و چاپخانه و نشر افکار آزادیخواهانه در کتب و روزنامه ها و برخی مسائل دیگر موجب بروز نهضت مشروطیت در اوضاع و احوال اجتماعی ایران گردید . انقلاب مشروطیت ایران نویدبخش آغاز عصر جدیدی در تاریخ حیات سیاسی و اجتماعی ملت ایران بود . قشرهای مختلف اجتماع بویژه طبقات زحمتکش و رنجدیده برای احقاق حقوق قانونی خود به پا خاستند و علیه مظالم و ستمگریهای مستبدین قیام نمودند و در این راه مخصوصاً کوشش و همراهی برخی از روحانیون آزاده و دیگر رجال ترقی خواه قابل تحسین و تقدیر است . برای پیشبرد این نهضت عظیم ، شاعران و نویسندگان نیز دست به فعالیت زدند و حصول آن را آسانتر نمودند : قلم آتشین و بیان دلنشین آنان هماهنگ با صدای تیر و شمشیر مبارزان آزادیخواه صفحات زرین در تاریخ ایران گشوده و بدان زیب و رنگی خاص بخشیده است . شاعرانی چون ادیب الممالک فراهانی ، عشقی ، عارف قزوینی ، فرخی ، اشرف الدین حسینی و دهخدا با بیان و بنان خویش در فروزان نگهداشتن مشعل آزادی تا سرحد فداکاری و جانبازی کوشیدند و رنج بسیار تحمل کردند . نویسندگانی چون دهخدا و طالبوف و جمالزاده در بیدار ساختن افکار ایرانیان سهم بسزایی دارند . ذکر نام کلیه نویسندگان و مترجمان در این مختصر مقدور نیست و به تالیف جداگانه نیاز دارد .

وقایع شهریور 1320 نیز در اوضاع اجتماعی و ادبی ایران تاثیری عمده بخشید . شاعران و نویسندگان به کوششهای تازه ای همت گماشتند و بر افقهای سریعتری در عالم شاعری و نویسندگی دست یافتند . کوششهای نیما و پویندگان راه او در تغییر سبک شعر و خلق مضامین نو بسیار موثر و سودمند افتاد . ارزش و اهمیت بسیاری از آثار منظوم و منثور این دوره آنچنان آشکار و مشهود است که جای هیچگونه بحثی باقی نمی گذارد .

 

انقلاب مشروطیت و تاثیر آن در شعر و ادب فارسی

ناصرالدین شاه در سال 1264 ه.ق. به سلطنت رسید و تا سال 1313 قمری حدود پنجاه سال بر کشور ایران فرمانروایی کرد . در دوره سلطنت پنجاه ساله ناصرالدین شاه و از همان ابتدای کار او عوامل و موجباتی پدید آمد که مجموعاً و به تنهایی در پیدایش اندیشه های آزادیخواهی موثر واقع شد .

اقدامات اولیه عباس میرزا نایب السلطنه و همچینن میرزا ابوالقاسم قائم مقام در ترویج فنون و صنایع جدید و اصلاحات میرزا تقی خان امیرکبیر و تاسیس دارالفنون در سال 1268 قمری ، اعزام محصل به خارج تاسیس چاپخانه و توسعه صنعت چاپ ، نشر روزنامه و آشنایی با افکار اروپاییان و مسائلی از این قبیل نخستین قدم در ایجاد تحول به شمار می رود .

روشنفکران در داخل و خارج از ایران دست به قلم بردند و به وسیله روزنامه و کتاب به روشن ساختن ذهن مردم و تربیت فکر آنان پرداختند . از اشخاصی که در بیداری فکر مردم ایران موثر بوده اند باید عبدالرحیم طالبوف ، از نویسندگان مطالب روزنامه ملانصرالدین ( که در قفقاز منتشر می شد )‌ ، علی اکبر دهخدا         ( روزنامه صوراسرافیل ) و عده ای دیگر را نام برد . تحولات اجتماعی که بعد از ظهور و استقرار مشروطیت در ایران به وجود آمد ، در همه جنبه های زندگانی ایرانیان موثر واقع شد و سراپای اجتماع را دگرگونه ساخت . این تغییران نه تنها در موسسات اجتماعی و وضع اقتصادی موثر واقع شد ، بلکه در افکار و عقاید و آداب و رسوم ما نیز رخنه کرد .

شاعران دوره مشروطیت

ایرج میرزا

یکی از شاعران این دوره ایرج میرزا جلال الممالک است . وی پسر غلامحسین میرزا نوه فتحعلی شاه قاجار است که در سال 1291 ه ق . در تبریز متولد شد . ایرج فارسی و عربی و فرانسه را در تبریز آموخت . در سال 1314 ه ق . به تهران آمد . حدود سی سال تصدی مشاغل مختلف دولتی را در تهران و شهرستانها بر عهده داشت . منزلش محفل دوستداران علم و ادب بود . ایرج آخرین سالهای زندگی خود را با فقر و پریشانی گذرانید . سختی و نابسامانی زندگی سرانجام سلامت مزاج او را برهم زد تا آنکه در روز 28 شعبان 1344 ه0ق0 ( 22 اسفند 1304 شمسی ) در اثر سکته قلبی درگذشت و در مقبره ظهیرالدوله به خاک سپرده شد . اشعاری که از ایرج باقی مانده از چهار هزار بیت تجاوز نمی کند . چیزی که بیشتر نام او را بر سر زبانها انداخت ، مثنوی معروف « عارفانه » بود که به سبک جلایر نامه قائم مقام فراهانی ساخته بود و از اوضاع و احوال ناگوار مردم و کشور در آن روزگار شکایت نموده بود . از دیگر آثار معروف ایرج : زهره و منوچهر ، قطعه مادر ، هدیه عاشق و قلب مادر است .

 

هدیه عاشق

            عاشقی محنت بسیار کشید               تا لب دجله به معشوقه رسید

             نشده از گل رویش سیراب              که فلک دسته گلی داد به آب

           نازنین چشم به شط دوخته بود         فارغ از عاشق دلسوخته بود

  دید از روی شط آید به شتاب          نوگلی چون گل رویش شاداب

            خواست کازاد کند از بندش              اسم گل برد و در آب افکندش

خوانده بود این مثل آن مایه ناز       که نکویی کن و در آب انداز

            گفت به به چه گل زیبائیست             لایق دست چو من رعنائیست

            حیف ازین گل که برد آب او را         کند از منظره نایاب او را

      زین سخن عاشق معشوقه پرست       جست در آب چوماهی در شست

           گفت رو تا که ز هجرم برهی             نام بی مهری بر من ننهی

           مورد نیکی خاصت کردم                  از غم خویش خلاصت کردم

 باری آن عاشق بیچاره چو بط          دل به دریا و زد و افتاد به شط

        دید آبی است فراوان و درست           به نشاط آمد و دست از جان شست

          دست و پایی زد و گل را بربود          سوی دلدارش پرتاب نمود

          گفت کای آفت جان سنبل تو              ما که رفتیم بگیر این گل تو

          بکنش زیب سر ای دلبر من               یاد آبی که گذشت از سر من

          جز برای دل من بوش مکن               عاشق خویش فراموش مکن

          خود ندانست مگر عاشق ما               که ز خوبان نتوان خواست وفا

          عاشقان گر همه را آب برد                خوبرویان همه را خواب برد

 

قطعه

قصه شنیدم که بوالعلا به همه عمر           لحم نخورد و ذوات لحم نیازرد

در مرض موت با اجازه دستور              خادم او جوجه با به محضر او برد

خواجه چو آن طیر کشته دید برابر           اشک تحسر زه هر دو دیده بیفشرد

گفت : چرا ما کیان شد ، نشدی شیر          نا نتواند کست به خون کشد و خورد ؟

مرگ برای ضعیف امر طبیعی است           هر قوی اول ضعیف گشت و سپس مرد

 

فرخی یزدی

میرزا محمد متخلص به فرخی ، فرزند محمدابراهیم ، در سال 1306 ه ق . در یزد متولد شد . تحصیلات مقدماتی را در زادگاهش فراگرفت . به علت اشعار شورانگیز وطنی که می سرود و از آزادی دفاع می کرد مورد تعقیب و آزار مستبدین بویژه ضیغم الدوله قشقایی حاکم یزد قرار می گرفت . وی در اواخر سال 1328 ه0ق0 به تهران آمد و در جراید اشعار آبدار و مقالات موثری راجع به آزادی ایران انتشار می داد . در طی مبارزات طولانی خود چندین بار دستگیر و زندانی گردید . در سال 1300 شمسی روزنامه طوفان را انتشار داد . درج اشعار و مقالات آتشین موجب توقیف روزنامه طوفان گردید . سرانجام طومار عمر این شاعر آزاده در سال 1318 شمسی در زندان درهم پیچیده شد . علت مرگش را بیماری مالاریا ذکر کردند ولی حقیقت این است که پزشک احمدی به وسیله آمپول هوا با کمک عده ای وی را به قتل رسانید .

اینک نمونه هایی از اشعار او :

 

ناله ها

به زندان قفس مرغ دلم چون شاد می گردد     

                                                  مگر روزی که از این بند غم آزاد می گردد

تپیدنهای دلها ناله شد آهسته آهسته 

                                                  رساتر گر شود این ناله ها فریاد می گردد

دلم از این خرابیها بود خوش زانکه می دانم

                                                 خرابی چونکه از حد بگذرد آباد می گردد

ز بیداد فزون ، آهنگری گمنام و زحمتکش

                                                  علمدار و علم چون کاوه حداد می گردد

علم شد در جهان فرهاد در جانبازی شیرین

                                           نه هر کس کوهکن شد در جهان فرهاد می گردد

به ویرانی این اوضاع هستم مطمئن ز آنرو

                                                 که بنیان جفا و جور بی بنیاد می گردد

ز شاگردی نمودن ( فرخی ) استاد ماهر شد

بلی هرکس که شاگردی نمود استاد می گردد

 

پروین اعتصامی

( 1285-1320 شمسی )

پروین دختر مترجم و نویسنده دانشمند مرحوم یوسف اعتصامی ( اعتصام الملک ) بود . از کودکی استعداد شاعری او آشکار شد و با آنکه زندگیش زود به سر آمد در همان جوانی در شاعری شهرت یافت . سی و پنج سال عمر او همراه با افسردگیها و اندوه بسیار گذشت . زبان پروین به زبان شاعران کهن از قبیل : منوچهری ، ناصرخسرو ، سعدی ، مولوی و حافظ نزدیک است . وی در اشعار خود از تمثیل و حکایت و قصه بسیار استفاده کرده است . پروین در سال 1320 شمسی درگذشت و در قم به خاک سپرده شد .

نکته ای چند

هر که با پاکدلان صبح و مسایی دارد           دلش از پرتو اسرار ، صفایی دارد

زهد با نیت پاک است ، نه با جامه پاک          ای بس آلوده ، که پاکیزه ردایی دارد

شمع خندید به هر بزم ، از آن معنی سوخت     خنده ، بیچاره ندانست که جایی دارد

سوی بتخانه مرو ، پند برهمن مشنو           بت پرستی مکن ، این ملک خدایی دارد

هیزم سوخته شمع ره و منزل نشود            باید افروخت چراغی ، که ضیایی دارد

گرگ نزدیک چراگاه و شبان رفته به خواب        بره دور از رمه و عزم چرایی دارد

مور هرگز به در قصر سلیمان نرود          تا که در لانه خود ، برگ و نوایی دارد

گهر وقت بدین خیرگی از دست مده           آخر این در گرانمایه ، بهایی دارد

فرخ آن شاخک نورسته که در باغ وجود         وقت رستن هوس نشو و نمایی دارد

صرف باطل نکند عمر گرامی ، پروین          آنکه چون پیر خرد ، راهنمایی دارد

استاد محمد تقی ملک الشعراء بهار

استاد محمدتقی ملک الشعراء بهار در تاریخ 13 ربیع الاول سال 1304 قمری در شهر مشهد پا به عرصه وجود گذاشت . مبانی ادبیات را نزد پدرش حاج میرزا کاظم متخلص به صبوری آموخت . پس از آن تحصیلات ادبی خود را نزد ادیب نیشابوری و دیگر استادان دنبال کرد . در انقلاب مشروطیت به صف انقلابیون پیوست و با مقالات و اشعار خود نقش عمده ای ایفا کرد . وی در ضمن مبارزات سیاسی و مشاغل دولتی (‌ وزارت فرهنگ ، وکالت مجلس ) روزنامه نوبهار را انتشار داد و همچنین مجله دانشکده را تاسیس نمود . بهار در همه قوالب شعری از قبیل : غزل ، رباعی ، قطعه ، مسمط و جز آنها طبع آزمایی کرده ولی در قصیده سرایی موفق تر بوده است . برخی از آثار معروف بهار عبارت اند از :

دیوان اشعار ، سبک شناسی ( در جلد 3 ) ، تصحیح تاریخ سیستان ، تصحیح مجمل التواریخ و القصص ، تصحیح ترجمه تاریخ طبری ( تاریخ بلعمی ) ، شعر در ایران ، تاریخ احزاب سیاسی و غیره . بهار در سال 1330 شمسی در تهران درگذشت .

اینک نمونه ای از اشعار او :

دماوندیه

ای دیو سپید پای در بند             ای گنبد گیتی ، ای دماوند

از سیم به سر ، یکی کله خود       زآهن به میان یکی کمربند

                تا چشم بشر نبیندت روی            بنهفته به ابر چهر دلبند

                تا وارهی از دم ستوران              وین مردم نحس دیومانند

                با شیر سپهر بسته پیمان             با اختر سعد کرده پیوند

               چون گشت زمین ز جور گردون    سرد و سیه و خموش و آوند

      بنواخت زخشم بر فلک مشت        آن مشت تویی تو ، ای دماوند

               تو مشت درشت روزگاری           از گردش قرنها پس افکند

               ای مشت زمین بر آسمان شو        بر ری بنواز ضربتی چند

               نی نی ، تو نه مشت روزگاری       ای کوه نیم ز گفته خرسند

               تو قلب فسرده زمینی                   ای درد ورم نموده یک چند

               تا درد و ورم فرو نشیند              کافور بر آن ضماد کردند 

علامه علی اکبر دهخدا

( 1257-1334 شمسی )

علامه علی اکبر دهخدا از مردم قزوین بود . تحصیلات مقدماتی خود را در تهران نزد شیخ غلامحسین بروجردی به انجام رسانید و سپس به خواندن زبان فرانسه پرداخت و در ضمن از محضر حاج شیخ هادی نجم آبادی بهره برد . درخشان ترین سالهای زندگی دهخدا دوره سردبیری روزنامه صوراسرافیل بود . نوشته های طنزآمیز او به صورت مقاله های فکاهی ، نامه ها و یادداشتهای کوتاه چاپ می شد و عنوان کلی آن چرند و پرند بود . اشعار دهخدا در بیداری افکار توده مردم در نهضت مشروطیت بسیار موثر واقع شد . از آثار دهخدا می توان کتابهای ذیل را نام برد :

دیوان اشعار ، امثال و حکم ، لغت نامه و مقالات با عنوان چرند و پرند . دهخدا را باید هم در تحول نثر فارسی و هم در پیدایش شیوه های نو در شعر ایران ، از پیشوایان دانست . دهخدا در سال 1334 شمسی در تهران چشم از جهان فرو بست.

اینک نمونه ای از اشعار او :

مردم آزاده

      ای مردم آزاده ! کجائید کجائید ؟          آزادی افسرد ، بیائید بیائید !

     در قصه و تاریخ چو آزاده بخوانید        مقصود از آزاده شمائید شمائید

     چون گرد شود قوتتان طود عظیمید       گسترد چو بال و پرتان فر همائید                بی شبهه شما روشنی چشم جهانید            در چشمه خورشید شما نوروضیائید

با چاره گری و خرد خویش به هر درد        بر مشرق رنجور دوائید و شفائید

     در توده ای از مردم یک تن ز شمایان     اندر خرد و فطنت انگشت نمائید

  مردید شما یکسره از تخمه مردان            نه میم و ری و دال سه حرفی ز هجائید

بسیار مفاخر پدرانتان و شمار است         کوشید که یک لخت بر آنها بفزائید

 

شعرای دوره معاصر از نیما تا امروز

نیما یوشیج

علی اسفندیاری در پاییز سال 1315 ه ق. برابر با 1274 ه ش. در یوش مازندران دیده به جهان گشود . پدرش ابراهیم خان اعظام السلطنه مردی شجاع و آتشی مزاج بود و با کشاورزی و گله داری روزگار می گذرانید . نیما یوشیج دوران کودکی خود را در دامان طبیعت و در میان شبانان گذراند . دوازده سال داشت که با خانواده اش به تهران آمد و پس از گذراندن دوره دبستان ، برای فراگرفتن زبان فرانسه به مدرسه سن لویی رفت . نخستین شعری که از نیما به چاپ رسید قصه رنگ پریده است که در سال 1339 هجری قمری برابر با اسفندماه 1299 هجری شمسی در قالب مثنوی به وزن مثنوی مولوی بحر هزج مسدس سروده و یکسال بعد انتشار داده است .

قطعه « ای شب » در سال 1301 هجری شمسی در روزنامه هفتگی نوبهار منتشر شد ، « افسانه » نیز در همین سالها منتشر شد . در سال 1316 نیما ، ققنوس را آفرید .

شعر او :

در مطالعه شعر نیما آنچه نخست جلب نظر می کند دید تازه او به طبیعت و جهان است . به همین جهت موضوع و مضمونهایی در شعر او راه یافته که در آثار دیگران یا طرح نشده یا بدان زاویه مورد توجه نبوده است . نکته دیگر نظر اجتماعی و اقتصادی نیماست در بسیاری از اشعارش و نیز شعرهایی سمبولیک و انتقادی که ناگزیر پیچیده ترست و همین گونه معانی را هر بار به نوعی که احساس کرده و به صورتی تازه و بی سابقه عرضه داشته است . انس با طبیعت و همدلی با آن از ویژگیهای شعر نیماست . شعر نیما از این حیث با آثار دیگران بسیار متفاوت است . وی همانگونه که در زندگانی عملی به روستا و کوهسار و جنگل دل بستگی داشت در شعرش نیز این حالت منعکس است . توجه او به انواع درختان ، گیاهان ، پرندگان ، حیوانات ، حشرات و همه موجودات یادآور نوعی دقت نظر است که در آثار شعرای مغرب زمین دیده می شود . انعکاس رنگ محلی در شعر نیما از صفات شعر راستین و فطری است . اما مهمترین و بارزترین ویژگی شعر نیما بدعتی است که او در موسیقی شعر با کوتاه و بلندی مصراعها و جابه جایی قافیه ها پدید آورده است . نیما وزن را برای شعر لازم و حتمی می داند بر همان اساس وزن شعر فارسی مبنی بر امتداد مصوتها و تکیه کلمات ، منتهی نه آن چنان که در شعر قدیم وزن بیت یا مصراع ، معیار تعیین وزن شعر به شمار می آمد زیرا طول مصراعها در شعر وی یکسان و برابر نیست . نیما درصدد است به جای آنکه مصراع را معیار وزن شعر قرار دهد به کل پیکره اثر و مجموع مصراعها یک صورت موسیقیایی و آهنگین ببخشد ، کوتاه و بلندی مصراعها نیز به طور کلی بیشتر تابع جریان و آهنگ طبیعی سخن و آن چنان است که روح کلام و احیاناً تاکیدها ، تکیه ها یا وقفها و بافت جمله ها اقتضا می کند نه آن که وقتی سخن نیاز نداشته باشد مصراع را برای کامل کردن بقیه وزن از کلمات پر کند به این ترتیب تساوی ارکان عروضی در مصراعها در شعر او ملحوظ نیست اما شعر موزون است و قابل تقطیع و تعدد و تنوع اوزان در شعر به صورتی وافر تواند بود . موضوع دیگر قافیه در شعر نیماست شعر نیما مقفی است لیکن ؛ نه آن صورت مکرر و مرتب که قافیه در شعر سنتی رعایت شده است . قافیه در شعر نیما جای ثابت ندارد که درست در همان موضع تکرار شود بنابراین نیما برای قافیه نیز اهیمت خاصی قائل است به این معنی که مقامی مهمتر از تکرار خودبخود در پایان مصراعها می تواند داشته باشد بلکه رکنی است آهنگین برای تفکیک مطالب و نیز معطوف داشتن مطالب بهم پیوسته به یکدیگر . پس نیما وزن را و هم قافیه را از ابزارهای لازم و سودمند شعر می شمارد منتهی نظر او آن است که وزن و آهنگ شعر را باید روح و موضوع و اقتضای طبیعی شعر ، هماهنگ با جریان فطری و آزاد کلام ، به وجود آورد نه آن که ارکان عروضی بر آن حکومت داشته باشد .

او در 18 دی ماه 1338 ه0ش0 به علت ذات الریه در تهران درگذشت .

آثار او به شرح زیر است :

مانلی 1336 ؛ افسانه و رباعیات 1339 ؛ برگزیده اشعار 1342 ؛ ماخ اولا 1344 ؛ شعر من 1345 ؛ شهر شب شهر صبح 1346 ؛ قلم انداز 1349 ؛ فریادهای دیگر و عنکبوت رنگ 1351 ؛ آب در خوابگه مورچگان 1353 ؛ نمونه هایی از شعر نیما 1353 ؛ مانلی و خانه سریویلی 1354 ؛ حکایات و خانواده سرباز 1354 ؛ افسانه     ( با نقاشی بهمن دادخواه ) 1357 ؛ مجموعه آثار نیما 1364 ؛ برگزیده آثار نیما 1368 .

شب

هست شب ، یک شب دم کرده و خاک

رنگ رخ باخته است

باد نوباوه ابر ، از بر کوه

سوی من تاخته است

هست شب . همچو ورم کرده تنی گرم در استاده هوا

هم ازین روست نمی بیند اگر گمشده ای راهش را

با تنش گرم بیابان دراز

مرده را ماند در گورش تنگ

به دل سوخته من ماند

به تنم خسته که می سوزد از هیبت تب !

هست شب آری شب

 

داروگ

خشک آمد کشتگاه من

در جوار کشت همسایه

گرچه می گویند : « می گریند روی ساحل نزدیک

سوگواران در میان سوگواران »

قاصد روزان ابری ، داروگ ! کی می رسد باران ؟

بر بساطی که بساطی نیست ،

در درون کومه تاریک من که ذره ای با آن نشاطی نیست

و جدار دنده های نی به دیوار اتاقم دارد از خشکیش می ترکد

چون دل یاران که در هجران یاران

قاصد روزان ابری ، داروگ ! کی می رسد باران ؟

 

 

 

 

 

 

فروغ

در دیماه سال 1313 در تهران به دنیا آمد . وی در دوران کوتاه زندگانی خویش سفرهای متعددی به کشورهای اروپایی ( فرانسه ، آلمان ، ایتالیا و انگلستان ) داشت . او در روز دوشنبه 24 بهمن سال 1345 بر اثر تصادف اتومبیل درگذشت .

نخستین دفترهای شعر فروغ فرخ زاد ( اسیر ، دیوار ، عصیان ) شعرهایی بود زنانه و سرکش و رومانتیک و بحث انگیز . سپس فروغ تحت تاثیر معاشرت با نویسندگان معاصر و محیط ادبی و فکری دوستان و پیرامونیان خود نگرشی دیگر نسبت به هنر و شعر و جامعه پیدا کرد و این تحول فکری به اندازه ای بود که مجموعه اخیر شعر خود را « تولدی دیگر » نامیده است که دارای روح و حالتی است متفاوت ، شعرهایی اجتماعی و انتقادی . در شعر فروغ نیز وصف طبیعت و ستایش زیباییهای آن جایی خاص و گاه حالت نمادی و مثالی دارد . آنچه در مجموعه آثار فروغ جلب نظر می کند جوهر شعری و نمودار آن است که وی دارای روح و قریحه ای است شاعرانه . ما در برخورد با آثار فروغ با شاعری صاحب ذوق سروکار داریم و شعر او ما را به عوالم تازه ای می برد . بعضی از آثار اجتماعی اوست : عروسک کوکی ، در غروبی ابدی ، دیدار در شب ، تنها صداست که می ماند ، ایمان بیاوریم به آغاز فصل سرد . که اکثر در دفتر تولدی دیگر آمده است و در آنها با تعبیرهای نمادی و رمزآمیز مثلاً سخن می رود .

در شعر فروغ یک نکته قابل ملاحظه استقلال دید و تجربه شخصی است و کوشش برای دست یابی به زبانی زنده و متناسب با آنچه شاعر در ضمیر خود دارد . فروغ با استفاده آزادانه از کلمات و ترکیبات مورد نیاز در شعر خویش و بیشتر از آن با تصویرهایی که پدید آورده توانسته است بخصوص برخی مظاهر خشن و ناهموار زندگانی مردم را در شعرش نمایش دهد .

در مورد وزن نیز محسوس است که شعر فروغ از حیث الزامات وزن رهاتر و قابل انعطاف تر از شعر برخی نوپردازان معاصر است و شاید آن سیلان گاه به افراط می رسد که خواننده احیاناً موسیقی در شعر چندان احساس نمی کند.

از سوی دیگر ابداع مضامین تازه و خلق تصویرهای بدیع و اشیاء و محیط اطراف و همه مظاهر حیات را با دیدی متفاوت نگریستن و مشهودات و دریافتهای خود را به پرده شعر کشیدن در عین حال آن از ویژگی های زیبای شعر فروغ است . 

آثار او به شرح زیر است :

اسیر 1331 ؛ دیوار 1335 ؛ عصیان 1336 ؛ تولدی دیگر 1342 ؛ ایمان بیاوریم 1352؛ برگزیده اشعار 1353 ؛ گزینه اشعار 1364 .

آن روزها

آن روزها رفتند

آن روزهای خوب

آن روزهای سالم سرشار

آن آسمان های پر از پولک

آن شاخساران پر از گیلاس

آن خانه های تکیه داده در حفاظ سبز پیچکها

                                                به یکدیگر

آن بام های بادبادک های بازیگوش

آن کوچه های گیج از عطر اقاقی ها

آن روزها رفتند

 آن روزهای جذبه و حیرت

آن روزهای خواب و بیداری

آن روزها هر سایه رازی داشت

هر جعبه سربسته گنجی را نهان می کرد

هر گوشه صندوقخانه ، در سکوت ظهر

گویی جهان بود

هرکس زتاریکی نمی ترسید

در چشمهایم قهرمانی بود

آن روزها رفتند

آن روزهای خیرگی در رازهای جسم

آن روزهای آشناییهای محتاطانه با زیبایی رگ

                                              های آبی رنگ

دستی که با یک گل

از پشت دیواری صدا می زد

یک دست دیگر را

و لکه های کوچک جوهر ، بر این دست مشوش ،

                                        مضطرب ، ترسان   

تولدی دیگر

 

شهریار

سیدمحمدحسین بهجت تبریزی در سال 1285 شمسی در شهر تبریز دیده به جهان گشود . پدر وی حاجی میرزاآقا خشگنابی ، از وکلای ممیز دادگستری تبریز بود که در سال 1313 دار فانی را وداع گفت . شهریار تحصیلات خود را در مدرسه متحده، فیوضات تبریز و دارالفنون تهران به پایان برد و تا آخرین کلاس مدرسه طب را گذراند ولی در سال آخر دنباله کار را رها کرد . وی ابتدا در اشعارش بهجت تخلص می کرد . ولی بعداً دوبار برای انتخاب تخلص با دیوان حافظ فال گرفت و یک بار مصراع « که چرخ این سکه دولت به نام شهریاران زد » و بار دیگر « روم به شهر خود و شهریار خود باشم » آمد از این رو تخلص شعر خود را به            « شهریار » تبدیل کرد .

شهریار برای گذراندن زندگی خود و خانواده اش چند سالی در اداره ثبت اسناد نیشابور و مشهد کار کرد و از مهرماه سال 1315 در بانک کشاورزی تهران به ادامه شغل دولتی پرداخت .

شهریار بی گمان در شاعری استعداد درخشان داشت . در سراسر اشعار وی روحی حساس و شاعرانه موج می زند ، که بر بال تخیلی پوینده و آفریننده در پرواز است . و شعر او در هر زمینه که باشد از این خصیصه بهره ورست و به تجدد و نوآوری گرایشی محسوس دارد . شعرهایی که برای نیما و به یاد او سروده و دگرگونیهایی که در برخی از اشعار خود در قالب و طرز تعبیر و زبان شعر به خرج داده ، حتی تفاوت صور خیال و برداشتها در قالب سنتی و بسیاری جلوه های دیگر حاکی از طبع آزماییها در این زمینه و تجربه های متعدد اوست . قسمت عمده ای از دیوان شهریار غزل است . سادگی و عمومی بودن زبان و تعبیر یکی از موجبات رواج و شهرت شعر شهریار است . شهریار با روح تاثیرپذیر و قریحه سرشار شاعرانه که دارد عواطف و تخیلات و اندیشه های خود را به زبان مردم به شعر بازگو کرده است . از این رو شعر او برای همگان مفهوم و مانوس و نیز موثرست .

شهریار در زمینه های گوناگون به شیوه های متنوع شعر گفته است شعرهایی که در موضوعات وطنی و اجتماعی و تاریخی و مذهبی و وقایع عصری سروده ، نیز کم نیست . تازگی مضمون ، خیال ، تعبیر ، حتی قالب شعر دیوان او را از بسیاری شاعران معاصر وی متمایز کرده است .

 

حالا چرا ؟

آمدی جانم به قربانت ولی حالا چرا ؟

                                           بی وفا حالا که من افتاده ام از پا چرا ؟

نوش دارویی و بعد از مرگ سهراب آمدی

                                           سنگدل این زودتر می خواستی ، حالا چرا ؟

عمر ما را مهلت امروز و فردای تو نیست

                                           من که یک امروز مهمان توام فردا چرا ؟

نازنینا ما به ناز تو جوانی داده ایم

                                           دیگر اکنون با جوانان ناز کن با ما چرا ؟

آسمان چون جمع مشتاقان پریشان می کند

                                            در شگفتم من نمی پاشد ز هم دنیا چرا ؟

شهریارا بی حبیب خود نمی کردی سفر

                                             این سفر راه قیامت می روی تنها چرا ؟

دکتر محمدرضا شفیعی کدکنی ( م . سرشک )

محمدرضا شفیعی کدکنی در سال 1318 در کدکن نیشابور به دنیا آمده است . شعرهای م . سرشک غالباً رنگ اجتماعی دارد . اوضاع جامعه ایران در دهه های چهل و پنجاه در شعر او به صورت تصویرها ، رمزها ، کنایه ها و ایماها منعکس است . کسی که از آن احوال باخبر است و نیز با طرز تعبیر شعر این خصیصه را تشخیص خواهد داد حتی گاه یک درون مایه را در اشعار متعدد به صور گوناگون جلوه گر خواهد دید . بی گمان مایه فراوانی که وی از زبان و ادب فارسی اندوخته دارد و از این حیث در میان شاعران نسل خویش خاصه نوگرایان کم نظیر است و نیز انس وی با زبان دری زبان دیرین مردم خراسان چنین توانایی را به او ارزانی داشته است از این رو حس شیوه بیان و زبان شعر را در این اثر نباید از نظر دور داشت . م . سرشک افزون بر بهره مندی از قریحه و فطرت شاعری در شعر خویش از دیدگاهی انسانی و اجتماعی سخن می گوید و چون از فرهنگ ایران و زبان فارسی بهره درست دارد می تواند اندیشه ها و دریافتها و پدیده های زیبای جهان شاعرانه خود را به صورتی دلکش و پرتاثیر به ما عرضه کند .

آثار شعری او :

1 . شبخوانی ، 1344 ؛ 2 . زمزمه ها ، 1344 ؛ 3 . از زبان برگ ، 1347 ؛ 4 . در کوچه باغهای نیشابور ، 1350 ؛ 5 . مثل درخت در شب باران ، 1356 ؛ 6 . از بودن و سرودن ، 1356 ؛ 7 . بوی جوی مولیان ، 1356 .

 

سفر به خیر

« به کجا چنین شتابان ! »

                                              گون از نسیم پرسید .

                                             « دل من گرفته زین جا ،

                                             هوس سفر نداری

ز غبار این بیابان ؟ »

« همه آرزویم ، اما

                                           چه کنم که بسته پایم »

« به کجا چنین شتابان ؟ »

« به هر آنجا که باشد به جز این سرا سرایم . »

« سفرت به خیر ! اما ، تو و دوستی ، خدا را

چو از این کویر وحشت به سلامتی گذشتی ،

به شکوفه ها ، به باران ،

برسان سلام ما را . »

 

مهدی اخوان ثالث ( م . امید )‌

در سال 1307 شمسی دیده به جهان گشود و در سال 1327 از زادگاهش خراسان به تهران کوچ کرد ، وی کار خود را با معلمی آغاز کرد .

آثار او :

1 . ارغنون ، 1330 ؛ 2 . زمستان ، 1335 ؛ 3 . آخر شاهنامه ، 1338 ؛ 4 . از این اوستا ، 1344 ؛ 5 . پاییز در زندان ، 1348 .

کارهای دیگر او عبارتند از :

بهترین امید ، عاشقانه ها و کبود ، درخت و جنگل ، پیر و پسرش ، نقیضه و نقیضه سازان ترجمه ادب الرفیع ؛ کتاب مقالات ( جلد اول ) ، بدعتها و بدایع نیما یوشیج ، دوزخ اما سرد ، اینک بهار دیگر ، زندگی می گوید : اما باید زیست باید زیست باید زیست ، عطا و لقای نیما یوشیج ،

در یکشنبه چهارم شهریور 1369 فوت کرد . مزارش در باغ توس در جوار فردوسی بزرگ می باشد .

 

دریچه ها

ما چون دو دریچه روبروی هم

آگاه ز هر بگومگوی هم

هر روز سلام و پرسش و خنده

هر روز قرار روز آینده ،

عمر آینه شبست ، اما آه

همچون شب و روز تیر و دی کوتاه

نه مهر فسون نه ماه جادو کرد

نفرین به سفر که هر چه کرد او کرد

اکنون دل من شکسته و خسته ست

زیرا یکی از دریچه ها بسته ست

 


هوشنگ ابتهاج ( ه.ا. سایه )

هوشنگ ابتهاج در سال 1306 هجری شمسی در رشت به دنیا آمده است . مضامین گیرا و دلکش ، تشبیهات و استعارات و صور خیال بدیع ، زبان روان و موزون و خوش ترکیب و هم آهنگ با غزل از ویژگیهای شعر اوست و نیز رنگ اجتماعی ظریف آن یادآور شیوه دلپذیر حافظ است از جمله غزلهای برجسته اوست : « در فتنه رستاخیز » ، « دوزخ روح » ، « شبیخون » ، « خونبها » ، « گریه لیلی » ،           « چشمی کنار پنجره انتظار » ، « نقش دیگر » ، و بعضی غزلها که حالت غزلیات مولوی را به خاطر می آورد ، مانند :

« زندان شب یلدا » ، « بیت الغزل » ، « همیشه در میان » . وی در زمینه نوسرایی نیز طبع آزمایی کرده است . آنچه از این نوع سروده درون مایه و محتوای آنها تازه و ابتکار آمیزست و چون فصاحت زبان و قوت بیان سایه با آن همگام شده ترکیب این دو کیفیت با هم نتیجه مطلوب به بار آورده است . آنچه به زبان سایه در انتقال معانی و صورت ذهنی توانایی می بخشد ترکیبات خوش ساخت و فصیح و رسایی است که از قلم او می تراود .

آثار او :

1 . نخستین نغمه ها ، 1325 ؛ 2 . سراب ، 1330 ؛ 3 . سیاه مشق ، 1332 ؛ 4 . شبگیر، 1332 ؛ 5 . زمین ، 1334 ؛ 6 . چند برگ از یلدا ، 1344 ؛ 7 . سیاه مشق 3-2-1 ، 1369 ؛ 8 . آینه در آینه ، 1369 ؛ 9 . یادگار خون سرو ، 1370

 

شبگیر

دیگر این پنجره بگشای ، که من

به ستوه آمدم از این شب تنگ !

دیرگاهی است که در خانه همسایه من خوانده خروس .

وین شب تلخ عبوس

می فشارد به دلم پای درنگ .

 

دیرگاهی است که من در دل این شام سیاه ،

پشت این پنجره ، بیدار و خموش ،

مانده ام چشم به راه ،

همه چشم و همه گوش :

مست آن بانگ دلاویز که می آید نرم ،

محو آن اختر شبتاب که می سوزد گرم ،

مات این پرده شبگیر که می بازد رنگ

آری این پنجره بگشای ، که صبح

می درخشد پس این پرده تار .

می رسد از دل خونین سحر بانگ خروس

وز رخ آینه ام می سترد رنگ فسوس :

بوسه مهر که در چشم من انداخته شرار ،

خنده روز که با اشک من آمیخته رنگ

 

سهراب سپهری

در سال 1307 در شهرستان کاشان به دنیا آمد . فارغ التحصیل هنرکده نقاشی دانشگاه تهران بود . در زمینه نقاشی نمایشگاههایی در ایران و سایر کشورهای جهان داشت .

سپهری با طبیعت از دو نظرگاه پیوند دارد : یکی از آن لحاظ که اندیشه هایش دارای رنگی عارفانه است . از این رو در مظاهر صنع غرق می شود و خود را با آنها پیوسته و یگانه می بیند و نیایش او نیز در دمسازی با آنهاست . دیگر آن که انسانی است دل آزرده از شهرها و تمدن عاری از عشق و معنویت ناگزیر به طبیعت روی آورده است تا فرصت سبز حیات را در دامن آن درک کند . این عوالم همراه است با عواطفی لطیف و تخیلات ظریف که همه چیز را زنده و با روح می بیند و چون با دیدی دیگر به آنها می نگرد ، مفهومی تازه برای هر یک کشف می کند . شعر او رنگارنگ است و خواننده را به افقهای تازه می کشاند . غنای جوهر شعری و برخی صفات دیگر ، سبک سخن سپهری را از دیگر نوپردازان معاصر متمایز می کند و می توان گفت وی شاعری است دارای شیوه ای خاص و این خود امتیازی درخور توجه است . گاه از لحاظی به شعر فروغ نزدیک می شود اما از بسیاری جهات با او متفاوت است .

در شعر سپهری دل آزردگی او از محیط را نیز می توان دید . بعدها اندیشه او پخته تر و عمیقتر می شود ، و با افکار عرفانی شرق دور آشنایی می یابد . بی گمان برخورد و دیدار او در مقام یک نقاش در برابر طبیعت در تاملهای او تاثیر داشته است :

سپهری محیط خود و عصری را که با آن روبرو بود ، نمی پسندید و در جستجوی عالمی والاتر و برتر بود . علاوه بر اینها روح شاعرانه و لطیف سپهری که برای هر چیز معنی و مفهومی خاص می شناسد و تخیل تیزپوی وی که در همه اشیاء باریک می شود و از آنها تصاویر زنده و حساس به دست می دهد ، اندیشه ها و تجربه های فکری و عاطفی او را به صورتی دلپذیر درآورده است . تکرار این کلمات در شعر سپهری بسیار رخ می دهد و گاه تکیه گاهی است برای تاکید آنچه در نظر او اهمیت دارد سادگی یکی از ویژگیهای آثار سپهری است آنچه را از ذهنش می گذرد با سادگی تمام بیان می کند بی هر نوع تکلف و آرایش ، از این رو زبان او روان و نزدیک به گفتار است ، اما وسعت و آفرینندگی ندارد . شعر سپهری از لحاظ وزن تنوع و گستردگی ندارد . بسیاری از شعرهای او در یک بحرست با زحافهای متفاوت.

آثار او :

1 . در کنار چمن یا آرامگاه عشق ، 1326 ؛ 2 . مرگ رنگ ، 1330 ؛ 3 . زندگی خوابها ، 1332 ؛ 4 . آوار آفتاب ، 1340 ؛ 5 . شرق اندوه ، 1340 ؛ 6 . حجم سبز ، 1346 ؛ 7 . هشت کتاب ، 1358 .

 

واحه ای در لحظه

بسراغ من اگر می آئید ،

پشت هیچستانم .

پشت هیچستان جایی است .

پشت هیچستان رگهای هوا ، پر قاصدهایی است

که خبر می آرند ، از گل واشده دورترین بوته خاک .

روی شن ها هم ، نقشهای سم اسبان سواران ظریفی است که صبح

بسر تپه معراج شقایق رفتند .

پشت هیچستان ، چتر خواهش باز است :

تا نسیم عطشی در بن برگی بدود ،

زنگ باران بصدا می آید .

آدم اینجا تنهاست

و در این تنهایی ، سایه نارونی تا ابدیت جاری است .

بسراغ من اگر می آیید

نرم و آهسته بیائید ، مبادا که ترک بردارد

چینی نازک تنهایی من .

 

نثر دوره مشروطیت و معاصر

در قرن سیزدهم هجری ایرانیان رفته رفته با فرهنگ و تمدن غرب آشنا شدند. عباس میرزا پسر فتحعلیشاه از نخستین کسانی بود که از پیشرفتهای علمی در مغرب زمین آگاهی یافت و با آوردن نخستین چاپخانه ، در تبریز وسیله طبع کتاب و روزنامه را فراهم آورد . ظهور مردی یگانه همچون میرزا تقی خان امیرکبیر و اندیشه های بلند او در زمینه اصلاحات مختلف و خاصه تاسیس نخستین مدرسه در ایران با نام دارالفنون که یکی از بزرگترین اقدامات او بود ، در تحول و دگرگونی فضای فکری مردم ایران تاثیر بسزا داشت . روزنامه نویسی از آغاز سلطنت ناصرالدین شاه پدید آمد . سفرهای سیدجمال الدین اسدآبادی به ایران و تبلیغات او بر ضد استبداد و کوشش پیروان و مریدان وی هر کدام در بیداری ایرانیان اثری انکارناپذیر داشت . ترجمه مقالات و نمایشنامه های میرزا فتحعلی آخوندزاده و رسالات و اشعار میرزا آقاخان کرمانی و نوشته های آزادیخواهانه شیخ احمد روحی و کتابهای میرزا عبدالرحیم طالب اف و سیاحت نامه زین العابدین مراغه ای از جمله کوششهایی بود که سخت در روشنی اذهان خوانندگان آن روز و پیدایی اندیشه های آزادیخواهی موثر افتاد

چنین بود که احتیاج روزافزون به چاپ کردن و خواندن کتاب و روزنامه و زیاد شدن تعداد باسوادان و ایجاد مدارس جدید روز به روز بیشتر احساس می شد . از این رو بتدریج شیوه های نویسندگی قدیم به دست فراموشی سپرده شد و ساده نویسی و روانی جای مغلق نویسی را گرفت و انقلابی راستین در نظم و نثر پدید آمد .

جلوه های انقلاب در نثر را به مفهومی که بتوان پایه و مایه ادبیات منثور امروز شمرد ، باید خاصه در آثار زین العابدین مراغه ای و میرزا عبدالرحیم طالب اف و میرزا علی اکبرخان دهخدا و سیدمحمدعلی جمال زاده ، چهار تن از نویسندگان دوران مشروطیت و پس از مشروطیت به وضوح باز دید .

نثر امروز که در نوشته ها و کتابهای مختلف اعم از کتابهای علمی ، هنری ، ادبی ، رمان ، داستان کوتاه ، نمایشنامه ، روزنامه و کتابهای کودکان دیده می شود ، نثری است که صرفاً مایه ای از سادگی دارد . در نیم قرن اخیر نثرنویسان و داستان نویسان ناگزیر و به اقتضای زمان ، به زبان معمول و متداول روز توجه کردند .

 

دهخدا

علی اکبر دهخدا فرزند خانبانخان در حدود سال 1297 ه0ق در تهران متولد شد . زبان فارسی و عربی و علوم ادبی و دینی را نزد آموزگاران وقت آموخت . در انقلاب مشروطیت به همکاران روزنامه صوراسرافیل پیوست . دهخدا ( دخو ) در ادبیات عهد انقلاب مقام ارجمندی دارد . وی با نثر ویژه ای که در نوشتن مقالات انتقادی صوراسرافیل به کار برد بنیانگذار نثر طنزی و انتقادی فارسی شناخته شد.

در دوره ای که دهخدا قلم به دست گرفت وضع جامعه ایران به راستی غم انگیز بود . لبه تیز مقالات دهخدا متوجه رژیم استبدادی وقت و ملوک الطوایفی است .

در بخش شعر دوران مشروطه ، به جنبه شاعری و ویژگی شعر دهخدا اشاره شده است .

دهخدا در اسفندماه سال 1334 در تهران چشم از جهان فرو بست .

لغت نامه ، امثال و حکم ، ترجمه کتاب روح القوانین مونتسکیو از جمله آثار وی به شمار می رود . در اینجا نمونه ای از نثر دهخدا با عنوان « زبان ترجمه » از مجموعه چرند و پرند نقل می شود :

 

زبان ترجمه

برای آدم بدبخت از در و دیوار می بارد . چند روز پیش کاغذی از پستخانه رسید و باز کردیم دیدیم به زبان عربی نوشته شده ، عربی را هم که غیر از آقایان علمای کرام هیچکس نمی داند ، چه کنیم ؟ چه نکنیم ؟ آخرش عقلمان به این جا قد داد که ببریم خدمت یک آقا شیخ جلیل القدر فاضلی که با ما از قدیمها دوست بود ، بردیم دادیم و خواهش کردیم که زحمت نباشد آقا این را برای ما به فارسی ترجمه کن . آقا فرمود حالا من مباحثه دارم برو عصری من ترجمه می کنم می آورم اداره .

عصری آقا آمد صورت ترجمه را داد به من ، چنانکه بعضی از آقایان مسبوقند من از اول یک کوره سوادی داشتم ، اول یک قدری نگاه کردم ، دیدم هیچ سر نمی افتم ، تا هر چه کردم دیدم یک کلمه اش را سر نمی افتم ، مشهدی اویار قلی حاضر بود ، آقا فرمود نمی توانی بخوانی بده مشهدی بخواند ، مشهدی گرفت یک قدری نگاه کرد ، گفت : آقا ما را دست انداختی من زبان فارسی را هم به زحمت می خوانم تو به من زبان عبری می گویی بخوان . آقا فرمود مومن زبان عبری کدام است ؟

این اصلش به زبان عربی بود کبلایی دخو داد به من به فارسی ترجمه کردم اویارقلی کمی مات به صورت آقا نگاه کرد گفت : آقا اختیار دارید راست است که ما عوامیم اما ریشمان را در آسیاب سفید نکرده ایم ، بنده خودم در جوانی کمی از عبری سررشته داشتم این زبان عبری است .

آقا فرمود خیر تو نمی فهمی این زبان فارسی است . دیدم الان است که اویارقلی به آقا بگوید شما خودتان نمی فهمید و آن وقت نزاع دربگیرد . گفتم مشهدی من و شما عوامیم ما چه می فهمیم آقا لابد علمش از ما زیادتر است بهتر از ما می فهمد .

اویارقلی گفت : خیر شما ملتفت نیستید این زبان عبری است من خودم کمی آن وقت که پیناس یهودی به ده آمده بود پیشش درس خواندم یکدفعه دیدم رگهای گردن آقا درشت شد ، سر دو کنده زانو نشسته ، عصا ستون دست کرده و صداش را کلفت کرد با تغیر تمام فرمود مومن تو از موضوع مطلب دور افتاده ای ، صنعت ترجمه در علم عروض فصلی علی حده دارد و گذشته از اینکه دلالت بنا به عقیده بعضی تابع اراده است ، و خیلی عبارتهای دیگر هم گفت که من ملتفت نشدم اما همینقدر فهمیدم الان است که آقا سر اویارقلی را با عصا خرد کند . از ترس اینکه مبادا خدای نکرده یک شری راست بشود روکردم به اویارقلی گفتم : مرد حیا کن هیچ می فهمی با کی حرف می زنی ؟ کوتاه کن ، حیا هم خوب چیزیست !! قباحت دارد !!

مرده شور اصل این کاغذ را هم ببرد چه خبر است مگر ؟ هزار تا از این کاغذها قربان آقا ، حیف است ، دعوا چه معنی دارد ؟!

دیدم آقا روش را به من کرده تبسمی فرموده گفت : کبلایی چرا نمی گذاری مباحثه مان را بکنیم مطلب بفهمیم ؟ من همینکه دیدم آقا خندید جرات پیدا کرده گفتم :

آقا قربان علمت برم تو نزدیک بود زهله مرا آب کنی مباحثه ات که اینطور باشد پس دعوات چه جور است ؟ آقا به قهقهه بنا کرد خندید . فرمود : مومن تو از مباحثه ما ترسیدی ؟ گفتم : په ماشاءالله !! به مرگ خودت نباشد چهار تا فرزندانم بمیرد پاک خودم را باخته بودم .

فرمود خیلی خوب پس دیگر مباحثه نمی کنیم تو همین ترجمه مرا در روزنامه ات بنویس ، اهل فضل هستند خودشان می خوانند گفتم : به چشم اما به شرطی که تا در اداره هستید دیگر دعوا نکنید !

جمال زاده

محمدعلی جمال زاده فرزند سیدجمال الدین اصفهانی ، واعظ نامدار روزهای انقلاب مشروطه خواهی است . در سال 1274 هجری شمسی در اصفهان به دنیا آمده و در همان شهر تحصیلات مقدماتی و ادبی خود را گذرانده است . در حدود سال 1300 شمسی رهسپار اروپا شده و چندی در برلین با مجله کاوه همکاری کرده است . در همان سالهای نخستین مجموعه داستانهای کوتاه او « یکی بود یکی نبود» انتشار یافته و بر سر زبانها افتاده است . جمال زاده هرچند سالهاست که دور از ایران روزگار می گذراند اما همیشه به یاد ایران است . یکی از نشانه های ویژه جمال زاده در میان داستان نویسان ایران آگاهی فراوان او از ادبیات گذشته و معارف اسلامی است . جمال زاده با نثر ساده خود تحولی اساسی در نویسندگی به وجود آورد . معروفترین آثار جمال زاده عبارتند از :

یکی بود یکی نبود ، دارالمجانین ، صحرای محشر ، راه آب نامه ، تلخ و شیرین ، سر و ته یک کرباس ، قلتشن دیوان ، کهنه و نو ، غیر از خدا هیچکس نبود . از میان ترجمه های او نیز باید از : نمایشنامه ویلهلم تل ، اثر « شیلر » نویسنده آلمانی و قهوه خانه سورات ، اثر « برناردن دوسن پیر » نام برد .

صادق هدایت

صادق هدایت در سال 1281 شمسی در تهران چشم به جهان گشود . در جوانی به اروپا رفت و سالیانی در پاریس ماند و با زبان و ادب فرانسه آشنایی یافت در همان سالهای جوانی چند داستان نوشت که در آنها آثار سرگردانی و بی پناهی یک جوان اندیشه مند را می بینیم و درمی یابیم که : آنچه مردم عادی را خرسند می کند به روح صادق آرام نمی بخشد . پس از چندی هدایت به ایران بازگشت و در سال 1315 شمسی به هند رفت . در آنجا به زبان پهلوی آشنایی پیدا کرد . در آذرماه 1329 بار دیگر رهسپار پاریس شد و چهار ماه دیگر در آنجا بود . در یکی از روزهای فروردین 1330 در پاریس ، شیرگاز حمام خانه اش را باز کرد و بدین سان به زندگی خویش پایان داد .

 در زمانی که در ایران بود در بانک ملی ایران ، اداره موسیقی و دانشکده هنرهای زیبا به خدمت اشتغال داشت . برخی از آثار صادق هدایت عبارتند از :

سگ ولگرد ، سه قطره خون ، زنده بگور ، حاجی آقا ، سایه روشن و بوف کور

نمایشنامه های هدایت شامل این کتابهاست : پروین دختر ساسان ، مازیار ، افسانه آفرینش .

نوشته های تحقیقی هدایت : فواید گیاهخواری ، نیرنگستان ، ترانه های خیام .

ترجمه های هدایت : زبان فارسی میانه : کارنامه اردشیر بابکان ، گزارش گمان شکن ، یادگار جاماسب و زند و هومن یسن .

مسخ ( از فرانتس کافکا ) و ( دیوار )

جلال آل احمد

در سال 1324 شمسی در مجله سخن نوشته ای با عنوان « زیارت » چاپ شد و بر سر زبانها افتاد . نویسنده زیارت مردی بود با ذهن کنجکاو ، نگاهی دقیق ، مطالعاتی وسیع و قلمی روان . در سالهای بعد نوشته های داستانی ، مقاله ها ، گزارش ها و ترجمه های این نویسنده خواستاران بسیار یافت .

نویسنده این مقاله ها و داستانها مردی بود به نام ( جلال آل احمد ) که در سال 1348 شمسی روزگارش به سر آمد .

نثر آل احمد ساده و دلنشین است ، با مردم به زبان خودشان حرف می زند و گاه چنان به سادگی مقصود را بیان می کند که عباراتش مانند گفتگوهای روزانه در هم می شکند .

از نوشته های داستانی آل احمد کتابهای دید و بازدید ، از رنجی که می بریم ، سه تار ، مدیر مدرسه ، زن زیادی و سرگذشت کندوها به چاپ رسیده است . از مقاله های او چهار دفتر به چاپ رسیده است با عنوانهای : هفت مقاله ، سه مقاله دیگر ، غرب زدگی و نون و القلم .

سه کتاب دیگر او گزارش مشاهدات و بررسی های او در زندگی روستانشینان ایران است از این قرار : اورازان ، تات نشینهای بلوک زهرا و خارگ در یتیم خلیج فارس .

 آل احمد چند کتاب ، از نویسندگان خارجی را نیز ترجمه کرده است ، از جمله : قمارباز اثر فدرو داستایوسکی ، بیگانه از آلبر کامو ( با همکاری علی اصغر خبره زاده ) ، دستهای آلوده از ژان پل سارتر ، مائده های زمینی از آندره ژید و چند کتاب دیگر

 

نوشته شده در ۱۳۸٩/۳/۱ساعت ۸:٤٠ ‎ب.ظ توسط pezhmankhl نظرات () |


Design By : Night Skin